Dayanak ve kapsam
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A, 1 Ocak 2019'dan itibaren ticari davalarda arabuluculuğu dava şartı haline getirdi. Uygulanması için iki koşul birlikte aranır:
- Davanın ticari dava olması,
- Davanın konusunun bir miktar paranın ödenmesi olan alacak veya tazminat talebi olması.
7445 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, bu nitelikteki itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarının da kapsamda olduğu açıkça düzenlendi.
Ticari dava ne demek?
Taslakta yalnızca 'her iki tarafın tacir olduğu' uyuşmazlıklardan söz ediliyordu; bu eksiktir. Ticari dava iki türlüdür:
- Nispi ticari davalar: Her iki tarafın tacir olduğu ve uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olduğu davalar. Fatura, cari hesap, satış ve hizmet bedeli alacakları tipik örneklerdir.
- Mutlak ticari davalar: Tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın kanunda ticari dava sayılan işler. Örneğin TTK'da düzenlenen haksız rekabet, kambiyo senetleri, ticari işletmenin devri gibi konulardan doğan davalar.
Bu iki gruptan birine giren ve para alacağı içeren dava, arabuluculuk şartına tabidir. Örneğin haksız rekabetten doğan maddi tazminat talebi bu kapsamdadır; ancak yalnızca haksız rekabetin tespiti veya men'i isteniyorsa para alacağı olmadığından durum farklıdır.
Kapsam dışında kalanlar
- İcra takibinin kendisi (dava değildir),
- İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir talepleri,
- Konusu para olmayan davalar (örneğin yalnızca tespit, tescil, sözleşmenin feshinin tespiti),
- Tüketici işlemleri; bunlar ayrıca tüketici mevzuatındaki arabuluculuk kurallarına tabidir.
Süreç ve süreler
- Başvuru: Karşı tarafın veya taraflardan birinin yerleşim yerindeki ya da yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki adliye arabuluculuk bürosuna başvurulur.
- Süre: Ticari uyuşmazlıklarda arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hallerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabilir.
- Toplantılar: Şirketler yetkili temsilci veya avukat aracılığıyla katılır. Temsilcinin anlaşma yapmaya yetkili olması önemlidir.
- Son tutanak: Süreç anlaşma, anlaşamama veya katılmama ile sona erer.
Arabuluculuk süresince zamanaşımı işlemez, hak düşürücü süreler durur. Bu, örneğin itirazın iptali davasının bir yıllık süresi açısından önemlidir.
Arabulucuya gitmeden dava açılırsa
Dava, arabulucuya başvurulmadan açılırsa mahkeme, başka bir işlem yapmaksızın davayı dava şartı yokluğundan usulden reddeder. Arabulucuya başvurulmuş ama son tutanak dilekçeye eklenmemişse, mahkeme bir haftalık kesin süre verir; tutanak sunulmazsa yine usulden ret kararı verilir.
Ücret
Başvuru için ücret alınmaz. Taraflar anlaşamazsa ilk iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir ve sonra yargılama giderlerine eklenir. Anlaşma halinde ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir ve Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir.
Katılmamanın sonuçları
İlk toplantıya geçerli mazereti olmadan katılmayan taraf, sonradan açılan davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekalet ücretine hükmedilmez. Bu nedenle borçlu konumundaki tarafın da davete yanıt vermesi yararınadır.
Anlaşma belgesi
Taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Avukat imzası yoksa sulh hukuk mahkemesinden şerh alınabilir. Anlaşılan konularda tekrar dava açılamaz.
Hazırlık nasıl yapılmalı?
Arabuluculuk toplantısı, karşı tarafın itirazlarını ilk kez yüz yüze duymak için de bir fırsattır. Bu nedenle toplantıya alacağın hesabı, faiz başlangıç tarihi, teslim belgeleri ve yazışmalarla hazırlıklı gidilmelidir. Hangi tutarın altında anlaşma yapılmayacağı ve hangi ödeme takviminin kabul edilebileceği önceden şirket içinde netleştirilmelidir. Şirketi temsil eden kişinin anlaşma yetkisini gösteren vekaletname veya yetki belgesi yanında bulunmalıdır. Aksi halde toplantıda uzlaşma sağlansa bile belge imzalanamayabilir ve süreç uzar.
Gizlilik
Arabuluculuk görüşmeleri gizlidir. Toplantıda yapılan teklifler, kabul edilen hususlar veya sunulan belgeler sonradan açılan davada aleyhe delil olarak kullanılamaz. Bu kural, tarafların daha rahat müzakere etmesine imkan tanır.
Kısmi anlaşma mümkün mü?
Evet. Taraflar uyuşmazlığın bir kısmında anlaşıp diğer kısmı için dava yoluna gidebilir. Örneğin fatura alacağının ana parası konusunda uzlaşılıp faiz konusunda anlaşılamazsa, son tutanakta hangi konularda anlaşma sağlandığı ve hangilerinde sağlanamadığı ayrı ayrı yazılır. Dava, yalnızca anlaşılamayan kısım için açılabilir.
Pratik kontrol listesi
- Uyuşmazlığın ticari dava olup olmadığını (nispi veya mutlak) belirleyin.
- Talebin para alacağı veya tazminat içerip içermediğini kontrol edin.
- Fatura, sözleşme, cari hesap ve yazışmaları başvurudan önce hazırlayın.
- Toplantıya anlaşmaya yetkili bir temsilci gönderin.
- Anlaşma metnine ödeme takvimi ve temerrüt sonucunu yazın.
- Anlaşamazsanız son tutanağı dava dilekçesine ekleyin ve dava sürelerini takip edin.
Sık sorulan sorular
Tacir olmayan biriyle uyuşmazlıkta da arabuluculuk gerekir mi?
Dava mutlak ticari dava ise ve para alacağı içeriyorsa evet. Taraflardan biri tüketiciyse tüketici mevzuatındaki kurallar uygulanır.
İcra takibine itiraz edildi, hemen dava açabilir miyim?
Hayır. İtirazın iptali davası öncesinde arabulucuya başvurmanız gerekir; arabuluculukta geçen süre bir yıllık dava süresine eklenmez.
Ticari arabuluculuk ne kadar sürer?
Arabulucu görevlendirmeden itibaren altı hafta içinde süreci bitirir; zorunlu hallerde en fazla iki hafta uzatılabilir.
İhtiyati haciz için de arabulucuya gitmek gerekir mi?
Hayır. İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir talepleri arabuluculuk şartına tabi değildir.