İtiraz ve takibin durması
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte (örnek 7 ödeme emri) borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra dairesine itiraz edebilir. İtiraz borcun tamamına, bir kısmına, imzaya veya icra dairesinin yetkisine yönelik olabilir. Borca itirazın sebep gösterilmeden yapılması mümkündür; imzaya itirazın ise açıkça belirtilmesi gerekir. Süresinde yapılan itirazla takip kendiliğinden durur ve alacaklı haciz isteyemez.
Bu aşamada alacaklının iki temel yolu vardır: İcra mahkemesinde itirazın kaldırılması veya genel mahkemede itirazın iptali davası. Alacaklı ayrıca takipten bağımsız olarak alacak davası da açabilir.
1. İtirazın kaldırılması (İİK m.68)
- Şartı: Alacaklının elinde İİK m.68'de sayılan nitelikte bir belge bulunmalıdır. Bunlar; imzası ikrar edilmiş veya noterlikçe onaylanmış borç ikrarını içeren senet ile resmi daire veya yetkili makamların yetkileri dahilinde usulüne göre verdikleri belgelerdir.
- Görevli mahkeme: İcra hukuk mahkemesi.
- İnceleme: Sınırlı ve belgeye dayalıdır. Mahkeme alacağın varlığını genel mahkeme gibi ayrıntılı araştırmaz; sunulan belgenin İİK m.68 kapsamında olup olmadığını ve borçlunun itiraz sebeplerini belgeyle ispat edip etmediğini inceler.
- Süre: İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 6 ay.
- Sonuç: İtiraz kaldırılırsa takip kaldığı yerden devam eder. Bu karar alacağın varlığı hakkında kesin hüküm oluşturmaz; taraflar genel mahkemede dava açma hakkını korur.
2. İtirazın iptali davası (İİK m.67)
- Ne zaman: Alacaklının elinde İİK m.68 belgesi yoksa; fatura, cari hesap ekstresi, sözleşme, yazışma, tanık gibi delillerle alacağını ispat etmesi gerekiyorsa.
- Görevli mahkeme: Uyuşmazlığın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret, tüketici, sulh hukuk veya iş mahkemesi. Örneğin kat mülkiyeti ve kira uyuşmazlıkları sulh hukuk mahkemesinde görülür.
- Süre: İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 1 yıl.
- Sonuç: Dava kabul edilirse itiraz iptal edilir ve takip devam eder.
Zorunlu arabuluculuk
İtirazın iptali davası bir alacak davası niteliğinde olduğundan, uyuşmazlık arabuluculuğun dava şartı olduğu bir alana giriyorsa dava açmadan önce arabulucuya başvurulmalıdır. Ticari davalarda para alacakları, tüketici uyuşmazlıkları, kira ve kat mülkiyeti uyuşmazlıkları ile iş uyuşmazlıkları bu kapsamdadır. Arabuluculukta geçen süre, kanundaki düzenleme gereği dava açma süresinin hesabında dikkate alınır; yine de 1 yıllık sürenin son günlerine bırakmamak gerekir. İcra mahkemesindeki itirazın kaldırılması talebi için arabuluculuk aranmaz.
İcra inkâr tazminatı
Alacak likit, yani belirli veya kolayca belirlenebilir nitelikteyse ve borçlunun itirazı haksız bulunursa, mahkeme alacaklının talebi üzerine borçluyu asıl alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm eder. Takip haksız bulunur ve alacaklı kötü niyetliyse benzer bir tazminat alacaklı aleyhine de hükmedilebilir. Bu tazminat hem itirazın iptali davasında hem de itirazın kaldırılması yargılamasında koşulları varsa gündeme gelir.
Hangisini seçmeli?
- Elinizde noter onaylı borç ikrarı veya imzası kabul edilmiş senet varsa itirazın kaldırılması daha hızlı sonuç verebilir.
- Alacağın ispatı için fatura, defter kayıtları veya tanık gerekiyorsa itirazın iptali davası doğru yoldur.
- Belgenin İİK m.68 kapsamına girip girmediği tartışmalıysa yanlış yolu seçmek zaman kaybına yol açar; somut belgeye göre değerlendirme yapılmalıdır.
Borçlu açısından
Borçlu, borcu olmadığını düşünüyorsa 7 günlük itiraz süresini kaçırmamalıdır. Süre geçtikten sonra takip kesinleşir; bu aşamada borçlunun ancak menfi tespit veya istirdat davası gibi daha zor yollara başvurması gerekir. Haksız itirazın icra inkâr tazminatına yol açabileceği de unutulmamalıdır; borcun bir kısmı kabul ediliyorsa itiraz yalnız kabul edilmeyen kısma yöneltilebilir.
Takibin durması ve faiz: İtiraz nedeniyle takip dursa da alacak üzerinde faiz işlemeye devam eder. Dava veya itirazın kaldırılması sonucunda takip devam ettiğinde, takip talebinde istenen faiz de hesaba katılır. Bu nedenle takip talebinde faiz türü ve başlangıç tarihi doğru yazılmalıdır.
Kambiyo senetleri: Çek ve bono gibi kambiyo senetlerine dayalı özel takip yolunda itiraz sistemi farklıdır; borçlu itirazını icra mahkemesine yapar ve itiraz takibi kural olarak kendiliğinden durdurmaz. Bu yazıdaki anlatım genel haciz yoluyla ilamsız takip içindir.
Pratik kontrol listesi
- İtirazın size tebliğ tarihini not edin; 6 ay ve 1 yıl sürelerini takvime işleyin.
- Elinizdeki belgenin İİK m.68 kapsamında olup olmadığını kontrol edin.
- İtirazın iptali yolunda uyuşmazlık arabuluculuk kapsamındaysa önce arabulucuya başvurun.
- Görevli mahkemeyi uyuşmazlığın niteliğine göre belirleyin.
- Alacak likitse icra inkâr tazminatını dilekçede açıkça talep edin.
Sık sorulan sorular
Borçlu itiraz ederse takip ne olur?
Süresinde yapılan itirazla takip durur; alacaklı itirazın kaldırılması veya iptali yoluna başvurmalıdır.
İtirazın iptali davası için süre nedir?
İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 1 yıldır (İİK m.67).
İtirazın kaldırılması için süre nedir?
İtirazın tebliğinden itibaren 6 aydır (İİK m.68).
İtirazın iptali davasından önce arabuluculuk gerekir mi?
Uyuşmazlık ticari para alacağı, tüketici, kira, kat mülkiyeti veya iş uyuşmazlığı gibi arabuluculuğun dava şartı olduğu bir alandaysa gerekir.
İcra inkâr tazminatı ne kadardır?
Alacak likit ve itiraz haksızsa, talep halinde asıl alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere hükmedilir.