Kooperatif Aidatını Ödemeyen Ortak İhraç Edilebilir mi?

Neden önemli?

Konut yapı kooperatiflerinde inşaatın ilerlemesi, ortakların aidat ve ek ödemeleri düzenli yapmasına bağlıdır. Ödeme yapmayan ortaklar diğer ortakların yükünü artırır. Bu nedenle 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu, ortaklıktan çıkarmaya (ihraç) imkan tanır. Ancak ihraç, ortağın temel hakkını sona erdiren ağır bir sonuçtur ve usule sıkı biçimde uyulması gerekir.

Hukuki dayanak

Taslakta dayanak olarak '1163 SK m.27' gösteriliyordu; bu madde ihraç usulünü düzenlemez. Ortaklıktan çıkarmanın kanuni dayanağı 1163 sayılı Kanun m.16'dır. Bu maddeye göre ortaklıktan çıkarma sebepleri ana sözleşmede açıkça gösterilmelidir. Bu nedenle ihtarların sayısı, aralarındaki süre, ödeme için verilecek süre ve ihtarın şekli gibi ayrıntılar kooperatifin ana sözleşmesinde düzenlenir.

Tipik ihtar usulü

Konut yapı kooperatiflerinin ana sözleşmelerinde sık görülen düzen şöyledir; ancak kendi kooperatifinizin ana sözleşmesi esas alınmalıdır:

1. Parasal yükümlülüğünü süresinde yerine getirmeyen ortağa noter aracılığıyla ihtar gönderilir.
2. İhtarda borcun miktarı, ödeme yeri ve ödeme için verilen süre açıkça belirtilir; ödenmemesi halinde ortaklıktan çıkarılabileceği bildirilir.
3. Ana sözleşme ikinci bir ihtarı öngörüyorsa, ikinci ihtar da aynı şekilde gönderilir.
4. Verilen süreler içinde ödeme yapılmazsa yönetim kurulu ihraç kararı alabilir.

İhtarın içeriği ve süreleri ana sözleşmeye uygun değilse, ihraç kararı mahkemece iptal edilebilir. Örneğin borç miktarının hatalı gösterilmesi, sürenin ana sözleşmedekinden kısa tutulması veya ihtarın usulüne uygun tebliğ edilmemesi bu sonucu doğurabilir.

İhraç kararı ve tebliğ

İhraç kararı yönetim kurulu tarafından alınır ve gerekçeli olarak ortağa noter aracılığıyla tebliğ edilir. 1163 sayılı Kanun m.16'ya göre ortak, kararın tebliğinden itibaren üç ay içinde genel kurula itiraz edebilir veya doğrudan mahkemeye başvurabilir. Genel kurula itiraz eden ortak, genel kurul kararına karşı da ayrıca dava açabilir. İtiraz süresi geçtikten sonra karar kesinleşir.

İhraç edilen ortağın hakları

İhraç edilen ortak, kooperatife yaptığı ödemelerin iadesini, ana sözleşmedeki hükümler ve kanunun öngördüğü şartlar çerçevesinde talep edebilir. İade edilecek tutar ve zamanı ana sözleşmeye ve kooperatifin bilançosuna göre belirlenir. Ortaklıktan ayrılan kişinin yerine yeni ortak alınması da ana sözleşme hükümlerine bağlıdır.

İhraç dışında: icra takibi

Kooperatif, ihraç yoluna gitmeden veya ihraçla birlikte, birikmiş aidat ve ek ödeme borçları için icra takibi başlatabilir. Gecikme halinde uygulanacak gecikme tazminatı veya faiz, ana sözleşme ve genel kurul kararlarına göre belirlenir. Ortak ödeme emrine itiraz ederse itirazın iptali davası gündeme gelir; bu davadan önce arabuluculuk şartının uygulanıp uygulanmayacağı ve görevli mahkeme, uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Uygulamada kooperatif ile ortak arasındaki davalarda asliye ticaret mahkemesinin görevli kabul edildiği görülmektedir.

Ortak açısından dikkat edilecekler

• Ödeme güçlüğü varsa yönetim kuruluna yazılı başvurup taksitlendirme talep etmek, ihraç riskini azaltabilir.
• Gelen ihtardaki borç miktarını genel kurul kararlarıyla karşılaştırın; dayanağı olmayan ek ödemelere itiraz edilebilir.
• İhraç kararının tebliğinden itibaren üç aylık süreyi kaçırmayın.

Genel kurul kararıyla belirlenen ödemeler

Ortaktan istenecek aidat ve ek ödemeler, genel kurulun onayladığı bütçe ve iş programına dayanmalıdır. Genel kurul kararı olmadan yönetim kurulunca belirlenen ödemeler için ihraç yoluna gidilmesi, kararın iptali riskini doğurur. Ek ödeme kararına karşı ortak, genel kurul kararının iptali yoluna da başvurabilir.

Eşit işlem ilkesi

Yönetim kurulu, aynı durumdaki ortaklara eşit davranmalıdır. Benzer borcu olan ortaklardan bazıları hakkında ihraç kararı alınıp diğerleri hakkında işlem yapılmaması, ihraç kararına karşı açılan davalarda tartışma konusu olabilir.

Ortağın kendi isteğiyle çıkması

Ödeme güçlüğü çeken ortak, ihraç beklemeden ana sözleşmedeki şartlarla kendi isteğiyle ortaklıktan çıkabilir veya payını devredebilir. Çıkma halinde de iade edilecek tutar ve zaman ana sözleşmeye göre belirlenir. Payın uygun bir kişiye devri, çoğu zaman hem ortak hem kooperatif için daha az maliyetli bir çözüm olabilir. Devralanın ana sözleşmedeki ortaklık şartlarını taşıması ve yönetim kurulunun devri onaylaması gerekir.

Kooperatif açısından da ihraç son çare olarak görülmelidir. İhraç edilen ortağın yerine yeni ortak bulunması zaman alabilir; bu sürede ödemeler aksayabilir. Bu nedenle borcun yapılandırılması gibi seçeneklerin genel kurul kararları çerçevesinde değerlendirilmesi yararlı olabilir.

Pratik kontrol listesi

1. Ana sözleşmenin çıkarma maddesini ve ihtar usulünü okuyun.
2. Borcun dayanağı olan genel kurul kararlarını ve ödeme planını hazırlayın.
3. İhtarları noter aracılığıyla, ana sözleşmedeki süre ve içerikle gönderin.
4. Tebliğ tarihlerini ve verilen süreleri kayıt altına alın.
5. İhraç kararını gerekçeli olarak yazın ve noter aracılığıyla tebliğ edin.
6. Gerekiyorsa birikmiş borç için ayrıca icra takibi başlatın.

Sık sorulan sorular

Kaç ihtar çekilmesi gerekir?

Bu sayı kanunda değil, kooperatifin ana sözleşmesinde belirlenir. Pek çok konut kooperatifinde iki ihtar öngörülür; kendi ana sözleşmenize bakmanız gerekir.

İhraç kararına karşı ne yapabilirim?

Kararın noter aracılığıyla tebliğinden itibaren üç ay içinde genel kurula itiraz edebilir veya doğrudan mahkemeye başvurabilirsiniz (1163 s.K. m.16).

İhraç edilirsem ödediğim paralar ne olur?

Ana sözleşme ve kanundaki şartlar çerçevesinde iade talep edilebilir; tutar ve zaman bilanço ve ana sözleşmeye göre belirlenir.

Kooperatif ihraç yerine borcu icra yoluyla isteyebilir mi?

Evet. Kooperatif birikmiş aidat ve ek ödemeler için icra takibi başlatabilir; bu, ihraçla birlikte de yürütülebilir.