Ortaklıktan çıkma (istifa)
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.10'a göre her ortak kooperatiften çıkmakta serbesttir. Ana sözleşme çıkmayı tamamen yasaklayamaz; yalnızca belirli bir süre için sınırlayabilir ve bu süre kanunda üst sınıra bağlanmıştır. Taslakta çıkma hakkı m.16'ya dayandırılmıştı; m.16 ihraçla ilgilidir, çıkmanın dayanağı m.10 ve m.11'dir.
m.11'e göre çıkma, ana sözleşmede aksi öngörülmemişse hesap yılı sonunda ve en az 6 ay önceden yapılacak yazılı bildirimle mümkündür. Uygulamada bildirim noter aracılığıyla veya teslim tarihini gösteren yazılı bir yolla yönetim kuruluna yapılır. Bildirimin tarihi, çıkışın hangi hesap yılı sonunda geçerli olacağını belirler.
Konut yapı kooperatiflerinde ortaklar çoğu zaman çıkmak yerine ortaklık payını (üyeliğini) devretmeyi tercih eder. Devir, kanun ve ana sözleşmedeki şartlara ve yönetim kurulunun onayına bağlıdır. Hangisinin daha avantajlı olduğu, ödenen tutarlara ve inşaatın aşamasına göre değişir.
Çıkan ortağın alacağı (m.17)
Çıkan veya çıkarılan ortağın kooperatiften alacağı, ayrılma tarihindeki bilanço esas alınarak ve ana sözleşme hükümlerine göre hesaplanır. Ödemenin zamanı ve şekli de kanun ve ana sözleşmeye bağlıdır; kooperatif, ödemeyi ilgili hesap yılının bilançosu onaylandıktan sonra yapar. Ödenen paranın tamamının geri alınacağı her durumda söylenemez; ana sözleşmede kesinti veya mahsup hükümleri bulunabilir. Ortağın kooperatife borcu varsa, bu tutar alacağından düşülebilir.
Ortaklıktan çıkarılma (ihraç)
1163 s.K. m.16'ya göre ortak, ancak ana sözleşmede açıkça gösterilen sebeplerle çıkarılabilir. Uygulamada en sık görülen sebep, aidat ve diğer parasal yükümlülüklerin ödenmemesidir. Ancak her gecikme ihraç sebebi değildir; ana sözleşmede öngörülen ihtar sayısı, ihtarlar arasındaki süreler ve ihtarın içeriği eksiksiz uygulanmalıdır. İhtarda borç miktarı, ödeme süresi ve ödenmezse ihraç edileceği açıkça yazılmalıdır.
Taslakta çıkarma kararının "yönetim kurulu teklifi ve genel kurul kararıyla" alınacağı yazıyordu. Çıkarma kararını hangi organın vereceği kanun ve ana sözleşme hükümlerine göre belirlenir; uygulamada karar çoğunlukla yönetim kurulunca verilmektedir. Kendi kooperatifinizin ana sözleşmesi bu açıdan kontrol edilmelidir.
İhraç kararına karşı itiraz ve dava
Çıkarma kararı ortağa noter aracılığıyla tebliğ edilir. Ortak, kararın tebliğinden itibaren 3 ay içinde genel kurula itiraz edebilir veya doğrudan mahkemeye başvurabilir. Genel kurula itiraz edilip itiraz reddedilirse, bu yolla da dava açma imkânı vardır. Hangi yolun hangi süreyle kullanılacağı, kanun metni ve ana sözleşmeye göre dikkatle hesaplanmalıdır.
Dava, kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemede açılır; uygulamada bu davalar asliye ticaret mahkemesinde görülmektedir. Mahkeme; ihraç sebebinin ana sözleşmede yer alıp almadığını, ihtarların usulüne uygun yapılıp yapılmadığını, kararı yetkili organın verip vermediğini ve tebliğin doğru yapılıp yapılmadığını inceler. Bu şartlardan birinin eksik olması, kararın iptaline yol açabilir.
Dava süresince ortağın hak ve yükümlülüklerinin durumu, kararın kesinleşip kesinleşmediğine bağlı olarak değerlendirilir. Taslaktaki "dava açılınca ortaklık hakları dava sonuna kadar kesin olarak devam eder" ifadesi her durumda doğru olmayabilir; uygulamada somut olaya göre değişir. Ortağın, bu süreçte de aidatlarını ödemeye devam etmesi, yeni bir ihraç sebebi oluşmaması açısından önemlidir.
İhraç edilen ortağın alacağı
İhraç kesinleşirse ortak, çıkan ortak gibi m.17'ye göre ayrılma alacağını talep edebilir. Ana sözleşmede ihraç edilen ortak için farklı hesaplama hükümleri bulunabilir. Kooperatif ödeme yapmazsa alacak davası açılabilir; ticari nitelikteki para alacaklarında dava öncesinde arabuluculuk şartı gündeme gelebilir.
Sık yapılan hatalar
Uygulamada ortakların en sık yaptığı hata, ihtarları ciddiye almayıp tebligatları takip etmemektir. Adres değişikliği kooperatife bildirilmezse, eski adrese yapılan tebligat geçerli sayılabilir ve süreler sizin haberiniz olmadan işlemeye başlar. Kooperatif yönetimleri açısından ise en sık hata, ana sözleşmede öngörülen ihtar sayısına ve süresine uyulmadan ihraç kararı alınmasıdır. Bu tür kararlar dava aşamasında iptal edilebilmekte ve kooperatifi masraf ile zaman kaybına uğratmaktadır. Her iki taraf için de yazışmaların belgeli yapılması önemlidir.
Pratik kontrol listesi
- Kooperatifin güncel ana sözleşmesini temin edin.
- Çıkacaksanız bildirimi hesap yılı sonundan en az 6 ay önce yazılı ve belgelenebilir biçimde yapın.
- Çıkma yerine üyelik devrinin mümkün olup olmadığını değerlendirin.
- Size gelen ihtarların sayısını, tarihlerini ve içeriğini ana sözleşmeyle karşılaştırın.
- İhraç kararının tebliğ tarihini not edin; 3 aylık süreyi takvime işleyin.
- Süreç devam ederken parasal yükümlülüklerinizi aksatmayın.
- Ayrılma alacağınızın hesabını bilanço üzerinden isteyin.
Sık sorulan sorular
Kooperatiften istediğim zaman çıkabilir miyim?
Çıkma hakkı vardır, ancak ana sözleşmede aksi yoksa hesap yılı sonunda ve en az 6 ay önceden yazılı bildirimle geçerli olur (1163 s.K. m.10–11).
Ödediğim paraların hepsini geri alır mıyım?
Ayrılma alacağı bilanço ve ana sözleşmeye göre hesaplanır; tamamının iadesi her durumda garanti değildir.
Aidatı geciktirdim, hemen ihraç edilebilir miyim?
Ancak ana sözleşmede yazılı sebep varsa ve öngörülen ihtar usulü eksiksiz uygulanmışsa ihraç mümkündür.
İhraç kararına ne kadar sürede itiraz ederim?
Kararın tebliğinden itibaren 3 ay içinde genel kurula itiraz edebilir veya dava açabilirsiniz.